Bệnh tiểu đường loại 2: Khi nào cần dùng insulin?

Insulin – một giải pháp “cứu cánh”  cho người tiểu đường để kiểm soát mức đường huyết ổn định và an toàn.  Nếu mắc tiểu đường loại 1, hiển nhiên bạn cần phụ thuộc vào insulin để tồn tại. Còn tiểu đường loại 2? Có nhất thiết phải dùng đến Insulin? Thời điểm nào người bệnh đái tháo đường type 2 cần dùng insulin?

Nếu mắc tiểu đường, không có loại thuốc nào có thể chữa khỏi hoàn toàn. Đây là một bệnh mạn tính, mục tiêu dùng insulin hay thuốc điều trị tiểu đường chỉ để kiểm soát mức đường huyết và tránh biến chứng.

Có một số lý do khiến những người mắc bệnh tiểu đường loại 2 có thể muốn sử dụng insulin:

  • Nhanh chóng đưa mức đường huyết xuống mức an toàn: Khi mức đường huyết quá cao, bác sĩ có thể yêu cầu bạn sử dụng insulin để giảm mức đường huyết — theo cách nhanh hơn nhiều so với chế độ ăn kiêng và tập thể dục.
  • Giúp các tế bào trong cơ thể có thời gian nghỉ ngơi (đặc biệt là các tế bào beta sản xuất insulin), khiến mức đường huyết giảm nhanh và ổn định.
  • Ít tác dụng phụ hơn một số loại thuốc:  Insulin là một phiên bản tổng hợp của hormone mà cơ thể chúng ta sản xuất. Do đó, nó tương tác với cơ thể của bạn theo cách tự nhiên hơn so với thuốc, dẫn đến ít tác dụng phụ hơn. 
  • Giá thành rẻ hơn: Thuốc điều trị tiểu đường có thể đắt tiền hơn, mặc dù có nhiều lựa chọn cố gắng đáp ứng cho mọi người ở mọi mức độ kinh tế. Tuy nhiên, insulin thường rẻ hơn thuốc (hàng tháng), đặc biệt nếu bác sĩ muốn bạn dùng nhiều loại thuốc.

Các loại Insulin

Insulin tác dụng nhanh, ngắn (Regular insulin)

Nhóm insulin này chính là những tinh thể insulin zinc hòa tan. Sau khi tiêm vào ra nhóm insulin này có tác dụng sau 30 phút, thời gian kéo dài 5- 7 giờ. Liều càng cao tác dụng kéo dài càng lâu.

Với tác dụng nhanh, insulin sẽ được truyền trực tiếp vào tĩnh mạch để điều trị cấp cứu hôn mê do nhiễm ceton acid. Đồng thời, tăng áp lực thẩm thấu máu, khi tiến hành phẫu thuật. 

Hiện tại có 3 loại insulin tác dụng nhanh, ngắn phổ biến: 

  • Lispro: Thay thế Proline đổi chỗ với Lysine.
  • Aspart:  Giúp thay thế proline bằng Aspartic acid.
  • Glulisine Insulin Aspart:  Thay bằng lysine hoặc glutamic acid.

3 loại insulin này ít có khuynh hướng tạo thành hexamer so với human insulin. Khi được tiêm dưới da, 3 loại insulin này phân ly nhanh thành monomer, sau 1h sẽ có tác dụng.

Do tác dụng nhanh, mạnh của nhóm insulin này, người bệnh cần lưu ý liều lượng khi sử dụng và lượng carbohydrate nạp vào trước khi ăn.

Insulin tác dụng trung bình

Insulin NPH: nhóm thuốc này có tác dụng kéo dài nhờ phối hợp 2 phần insulin zinc hòa tan với 1 phần protamine zinc insulin. 

Sau khi tiêm dưới da, thuốc bắt đầu tác dụng sau 2-4 giờ, kéo dài 6-7 giờ hoặc lâu hơn là 10-20 giờ. Thuốc nên được tiêm 2 lần một ngày để đạt hiệu quả kéo dài. 

Insulin tác dụng chậm, kéo dài

  • Insulin glargine: Khi tiêm dưới da, thuốc sẽ lắng đọng thành các phân tử nhỏ được phóng thích từ từ vào máu. Thuốc có thể kéo dài tác dụng trong 24 giờ. Thuốc nên tiêm 1 lần trong ngày sẽ tạo một nồng độ insulin nền. Thuốc tác dụng độc lập không trộn lẫn với human insulin.
  • Insulin analog detemir:  Thuốc kéo dài tác dụng 24 giờ và có thể tiêm dưới da 1-2 lần/ngày để tạo nồng độ insulin nền. Thuốc sử dụng được cho phụ nữ có thai mắc tiểu đường thai kỳ.
  • Insulin degludec: Trong dịch chứa có phenol và kẽm, insulin degludec ở dạng dihexamer, tuy nhiên khi tiêm vào da, nó sẽ kết hợp thành những chuỗi multihexamer lớn, bao gồm hàng ngàn dihexamer. Sau khi tiêm dưới da, thuốc bắt đầu có tác dụng: 30-90 phút và kéo dài hơn 42 giờ.

Insulin trộn, hỗn hợp

Insulin gồm từ 2 loại trở lên, trộn sẵn cho tác dụng nhanh và  dài. Việc trộn lẫn 2 loại insulin mang đến 2 tác dụng: 

  • Insulin loại 1 tác dụng nhanh để chuyển hóa carbohydrat trong bữa ăn.
  • Insulin loại 2 tác dụng dài để tạo nồng độ insulin nền giữa các bữa ăn. 

Insulin trộn hỗn hợp, hiện có các loại:

  • Novomix 30: 70% insulin aspart kết tinh với protamin và 30% insulin aspart hòa tan.
  • Ryzodeg: 70% insulin degludec và 30% insulin aspart.
  • Insulin Mixtard 30: 70% insulin isophane và 30% insulin hòa tan.
  • Humalog Mix 70/30: 70% NPL(neutral protamine lispro) và 30% Insulin Lispro.
  • Humalog Mix 75/25: 75% NPL(neutral protamine lispro) và 25% Insulin Lispro.
  • Humalog 50/50: 50% NPL(neutral protamine lispro) và 50% Insulin Lispro.

Người bệnh tiểu đường type 2 nên dùng bao nhiêu Insulin?

Bác sĩ sẽ tính toán liều lượng chính xác cho bạn trong lần đầu tiên bạn dùng insulin, và họ sẽ đưa ra chỉ định một loại insulin tốt nhất, phù hợp nhất với cơ thể. Người bệnh khi sử dụng insulin cần dựa trên:

  • Cân nặng
  • Tuổi tác
  • Chế độ ăn uống
  • Sức khỏe tổng thể
  • Mục tiêu điều trị

Sau khi nắm rõ tình trạng tiểu đường, bác sĩ sẽ  điều chỉnh liều insulin, dựa trên mức độ phản ứng của đường huyết. 

Ví dụ: bạn dùng một liều lượng nhất định trước bữa ăn sáng. Nếu sau đó lượng đường trong máu tăng cao, bác sĩ sẽ điều chỉnh tăng liều insulin vào lần sau. Không nên tự ý điều chỉnh liều insulin, mọi thay đổi cần ý kiến của bác sĩ.  

Điều trị chỉ bằng insulin: tiểu đường loại 1 và 2 khi bệnh có tiến triển đã nặng. Liều ban đầu insulin :0,25 – 0,5mg/kg.

Cả liều được chia thành 1/2 -1/3 bao gồm: Glargine, Detemir hoặc NPH, phần còn lại có thể chia đều cho 3 bữa sáng, trưa và chiều tối. Insulin dùng là: Regular insulin hoặc Aspart, Lispro, Glulisine. 

Ngoài ra có loại insulin được trộn sẵn 2-3 loại cùng 1 lọ, loại này nên tiêm 2 lần/ngày trước khi ăn sáng và chiều. Nên tiêm 3 lần/ngày và điều chỉnh trong 3-4 ngày.

Vị trí tiêm Insulin ở đâu?

Bụng – Bắp đùi – Hông / mông – Cánh tay là những vị trí nên tiêm insulin. Tuy nhiên, insulin khi được tiêm vào bụng sẽ được hấp thụ và phát huy tác dụng nhanh hơn.

Sử dụng lặp đi lặp lại cùng một vị trí tiêm insulin không phải là một ý kiến ​​hay. Insulin nên được tiêm tại nhiều vị trí và nên thay đổi liên tục vị trí tiêm.

Insulin được bảo quản thế nào?

  • Tốt nhất để ở nhiệt độ: 2-8 độ C sẽ giữ được tới khi hết hạn sử dụng. 
  • Nếu không để tủ lạnh, có thể để ở nhiệt phòng < 30 độ C cho phép giữ được 1 tháng mà không làm giảm tác dụng của các loại insulin. Nếu insulin để ở nhiệt độ > 30 độ C sẽ giảm tác dụng của thuốc. 
  • Tránh môi trường nóng ẩm thấp, nên giữ insulin trong môi trường thoáng mát, tránh tiếp xúc trực tiếp với ánh nắng. 
  • Lưu ý: Không được làm đông lạnh insulin, vì thế không nên để insulin trong ngăn đá tủ lạnh. 

Cách sử dụng insulin 

  • Insulin là loại thuốc mạnh nhất cho người tiểu đường giúp giảm đường trong máu nhanh. 
  • Người bệnh tiểu đường nhất là tiểu đường tuýp 1 phải tiêm insulin thường xuyên và không giới hạn liều dùng.
  • Chỉ dùng Insulin để tiêm dưới da (trừ cấp cứu), vị trí tiêm là ở bụng, phần trên cánh tay, hông hay đùi. 
  • Tùy tình trạng bệnh và vị trí tiêm mà insulin được hấp thu khác nhau. 
  • Trường hợp cấp cứu hôn mê do nhiễm ceton acid, tăng áp lực thẩm thấu máu, lúc phẫu thuật, Regular insulin (Insulin thường) được sử dụng để truyền tĩnh mạch.
  • Có thể kết hợp insulin và thuốc: liều ban đầu nên dùng insulin tác dụng trung bình hay tác dụng dài) là 0,1 – 0,2 đơn vị/kg, nên tiêm dưới da vào buổi tối trước khi ngủ hoặc vào một giờ cố định trong ngày.